Iako ukupan broj zaposlenih u Srpskoj već godinama stagnira, najnoviji statistički podaci pokazuju da se iza njega kriju ozbiljni strukturni poremećaji, jer prerađivačka industrija bilježi kontinuiran pad, dok sektori poput trgovine rastu, što, upozoravaju ekonomisti i poslodavci, ne može biti osnov dugoročnog i održivog razvoja.
- Ukupan broj zaposlenih u Srpskoj stagnira, ali statistika krije ozbiljne strukturne poremećaje.
- Prerađivačka industrija beleži kontinuiran pad broja radnika.
- Sektori kao što su trgovina i usluge rastu, ali to ne obezbeđuje dugoročni razvoj.
- Prosječne plate se značajno razlikuju između opština, sa najvišim platama u Stanarima, Ugljeviku i Istočnoj Ilidži.
Statistički podaci o zaposlenosti
Prema podacima Republičkog zavoda za statistiku, ukupan broj zaposlenih u Srpskoj lani je bio 289.724, što je za svega dvoje više nego godinu ranije, kada su bila 289.722 radnika. Najveći pad, ako je suditi na osnovu statističkih podataka, zabilježen je u prerađivačkoj industriji, gdje je broj zaposlenih sa 59.877 u 2022. godini smanjen na 54.879 radnika. Za razliku od toga, sektor trgovine, koji je lani imao 53.056 radnika, broj zaposlenih je konstantno povećavao još od 2021. godine, kada je bilo njih 48.818.
Razlozi pada u prerađivačkoj industriji
Predsjednik Unije poslodavaca Republike Srpske Zoran Škrebić istakao je za “Glas Srpske” da je gotovo nepromijenjen ukupan broj zaposlenih rezultat snažnih, ali suprostavljenih kretanja unutar pojedinih sektora.
– Ukupan broj zaposlenih ostaje na istom nivou, ali je problem što već nekoliko godina bilježimo kontinuiran pad u prerađivačkoj industriji, koja je ključna i izvozno orijentisana grana. To je posljedica perioda visoke inflacije i trke između rasta plata i troškova, u kojoj produktivnost nije uspjela da isprati ta kretanja – kazao je Škrebić.
Rast plata bez adekvatnog rasta produktivnosti neminovno ostavlja negativne posljedice.
– Ukoliko plate rastu brže od produktivnosti, dolazi do smanjenja broja zaposlenih i dodatnih inflatornih pritisaka. Rješenje vidimo u tehnološkom razvoju, automatizaciji i digitalizaciji proizvodnih procesa, ne samo kroz subvencije već i u snažnijem povezivanju privrede sa naučno-tehnološkim parkovima i inženjerskim fakultetima – istakao je Škrebić.
On dodaje da, iako trgovina bilježi rast broja radnika, taj sektor ne može biti nosilac dugoročnog razvoja.
– Mala privreda poput naše ne može se oslanjati na uslužne djelatnosti i uvoz, već na izvozno orijentisana preduzeća i stvaranje nove vrijednosti. Posebno zabrinjava i činjenica da broj zaposlenih u javnom sektoru i dalje raste – naglasio je Škrebić.
Problemi sa strukturom radne snage
Ekonomista Aleksandar Ljuboja ističe da tržište rada, uprkos padu u pojedinim sektorima, pokazuje paradoksalnu sliku.
– Iako je situacija u privredi sve izazovnija, radnici se i dalje traže, a na evidencijama Zavoda za zapošljavanje je sve manje ljudi. Posebno je izražen nedostatak radne snage u građevinarstvu, ali i u drugim djelatnostima – kazao je Ljuboja.
Prema njegovim riječima, ključni problem nije u količini posla, već u strukturi radne snage.
– Nedostaju nam određene kompetencije i zato smo već počeli da uvozimo radnu snagu. To je proces koji se ne može zaustaviti, ali ga moramo urediti, uz jači fokus na prekvalifikacije, dokvalifikacije i razvoj sistema kratkih, sertifikovanih stručnih obuka – istakao je Ljuboja.
On naglašava da je neophodno mijenjati strukturu privrede.
– Moramo ohrabrivati prelazak iz javnog u proizvodni sektor, te snažnije podržavati samozapošljavanje i razvoj startapova, posebno u modernim i visokoakumulativnim industrijama, kako bismo zadržali mlade ljude i stvorili osnovu za održiv rast – poručio je Ljuboja.
Velike razlike u platama
Prosječne neto plate pokazuju velike razlike među opštinama i gradovima:
- Najviše plate: Stanari, Ugljevik, Istočna Ilidža (iznad 1.750 KM), uglavnom zbog energetskog sektora i manjeg broja zaposlenih.
- Najniže plate: Teslić, Kotor Varoš, Rogatica, Kupres.
Ove razlike u platama direktno utiču na demografski i ekonomski razvoj lokalnih zajednica.
Podaci Zavoda za statistiku Republike Srpske pokazuju da se samo tri opštine, odnosno Stanari, Ugljevik i Istočna Ilidža, nalaze u najvišem platnom razredu, dok su najniže plate u Tesliću, Kotor Varošu, Rogatici i Kupresu. Prema zvaničnim podacima, opštine Stanari, Ugljevik i Istočna Ilidža su jedine lokalne zajednice u Srpskoj sa prosječnom neto platom iznad 1.750 KM. Visina primanja u ovim opštinama usko je povezana sa energetskim sektorom, kao i sa relativno malim brojem zaposlenih, što značajno utiče na visinu prosjeka.
GLAS SRPSKE
