BiH je treća zemlja u svijetu po procentu stanovništva koje živi u inostranstvu, sa 50,8 odsto građana koji su emigrirali. Iza BiH su samo Gvajana sa 56,5 i Samoa sa 54,7 odsto, što jasno pokazuje da je odlazak iz zemlje masovan i duboko ukorijenjen fenomen.
Drugim riječima stručnjaka, praktično svaka druga osoba rođena u BiH danas živi negdje drugo. Prema podacima Ujedinjenih nacija – Odjeljenja za ekonomska i društvena pitanja koje se između ostalog bavi i pitanjima migracija stanovništva – tokom 2024. godine u inostranstvu je živjelo više od 1,6 miliona ljudi iz BiH.
Kada se porede balkanske države, BiH prednjači, ali ni ostale zemlje regiona ne stoje dobro. Emigracija je u mnogim slučajevima dio društvenog i ekonomskog normalnog stanja.
Albanija ima 43,6 odsto stanovništva u inostranstvu, Sjeverna Makedonija 29,3, Hrvatska 21,3, Srbija 14,3 i Crna Gora 14,2 odsto. Ovi procenti ukazuju na to da je gotovo čitav balkanski region suočen sa slabim ekonomskim prilikama, niskim platama i nedostatkom perspektive.
Ipak, problem emigracije nije samo regionalni. U Evropi, i van Balkana, takođe postoje zemlje koje imaju značajan procenat emigranata i to najčešće u grupi država koje su bile pogođene ekonomskim krizama ili imaju istoriju snažne migracije.
Rumunija ima 24,1 odsto stanovništva u inostranstvu, Poljska 11,9, Bugarska 18,5, a Litvanija 16,1 odsto. Velika Britanija, iako razvijena i ekonomski jaka, takođe ima visok procenat emigranata, 6,9, što je često rezultat dugogodišnjih dijaspora, ali i izlazaka građana u druge zemlje zbog posla i obrazovanja.
Irska se izdvaja sa 13,6 odsto, dok su Holandija i Švajcarska na oko 3,5 i 5,7odsto, što pokazuje da i bogatije zemlje imaju značajan broj građana van granica, ali ne u tolikoj mjeri kao zemlje regiona ili one sa slabijom ekonomijom.
Suprotno od balkanske slike, neke države imaju gotovo zanemarljiv udio građana u inostranstvu. Najniži procenti emigracije uglavnom su zabilježeni u državama s većim ekonomskim pokazateljima ili snažnijim društvenim okvirima.
Tanzanija, Papua Nova Gvineja i Oman imaju po 0,3 odsto stanovništva u inostranstvu, dok su na sličnom nivou i Bahami i Maldivi sa po 0,5 odsto.
Kada se posmatraju iznosi – prednjače velike države s velikim brojem stanovništva. Tako najviše emigranata ima Indija, oko 18,5 miliona ljudi, Kina 11,7 miliona, Meksiko 11,6 miliona, Ukrajina 9,8 i Rusija 9,1 milion.
Demograf Stevo Pašalić koji već godinama upozorava da je emigracija jedan od ključnih demografskih problema, navodi za “Glas Srpske” da su upravo procenti, a ne brojke, važni da bi se shvatilo u kolikim problemima se nalazi neka zemlja.
On naglašava da se trend iseljavanja neće zaustaviti sve dok se životni standard i prilike u zemlji ne budu stabilizovali. Posebno ističe da demografske strategije same po sebi nisu dovoljne, već da je ključno rješavati ekonomske uzroke iseljavanja.
Za ovog stručnjaka ključna stvar je stvaranje uslova za zapošljavanje, povećanje plata i održiv razvoj, jer bez konkretnih ekonomskih poboljšanja ljudi neće imati razlog da ostanu ili da se eventualno vrate. Ukoliko do toga ne dođe – BiH će, kako je upozorio, nastaviti da gubi generacije, a društvo će se sve više suočavati s prazninom i nedostatkom mladih radnika.
Sumorne projekcije
BiH je u posljednjih 25 godina izgubila više od 1,1 milion ljudi i ukoliko se nastave negativni demografski i migracioni trendovi prisutni već decenijama, ona bi za 70 godina mogla imati samo 1,4 miliona stanovnika, za dvije trećine manje nego devedesetih.
Pokazuje ovo prošlogodišnja analiza, odnosno projekcija portala “Pregled svjetske populacije”, a koja je otkrila da je BiH u pomenutom periodu od 25 godina ostala bez dva Sarajeva ili recimo pet Banjaluka. Da se BiH ne piše ništa dobro, otkrivaju i podaci da ona svakim danom postaje malobrojnija za minimum 70 ljudi, odnosno za više od 25.000 ljudi na godišnjem nivou.
